პირიმზე

Why Not: რატომ დაიწყე ამ თემაზე მუშაობა?

 

სოფო: თბილისში ერთ-ერთ ჩამოსვლაზე აღარ დამხვდა პირიმზის შენობა და მივხვდი, რომ ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანი შენობა იყო, ჩემს ბავშვობასთან, ახალგაზრდობასთან გადაჯაჭვული და რატომღაც მეგონა, რომ ყოველთვის ეგეთი იქნებოდა. მივხვდი, რომ არც ერთი ფოტო ან ვიდეო არ მქონდა გადაღებული, მიუხედავად იმისა,რომ ყველა, ვინც თბილისში ჩამოდიოდა,- მანდ მიმყავდა, ისეთი მნიშვნელოვანი ადგილი იყო ჩემთვის. მერე მივხვდი ამას…  ქალაქის რაღაც ნაწილი, რომელიც შენთვის გაიგივებულია ქალაქთან და უცებ ის აღარ არსებობს… მივხვდი რომ რაღაც უნდა გამეკეთებინა ამის შესახებ.

 

Why Not: როცა ამბობ, რომ ვინც ჩამოდიოდა (უცხოელები) იქ მიგყავდა - შენ რატომ მიგყავდა და მათი რეაქცია რა იყო?

 

სოფო: ხშირად მეკითხებოდნენ მაგ კითხვას ‘რატომ პირიმზე?’, ალბათ იმიტომ, რომ მეთვითონაც მხატვარი ვარ და ხელებით ვაკეთებ რაღაცეებს და განსაკუთრებით პირველი სართული მხიბლავდა, სადაც ჯიხურები იყო და ხელით მუშაობდნენ. მეორეს მხრივ, კაცების სამყარო იყო, ძალიან შეუვალი. რომანტიზაციაც არ მინდა ამ ყველაფრის, ნებას რომ გართმევენ, ყველა მხრიდან რომ გეძახიან, არა აქეთ მოდი, არა ჩემთან და ძალიან რომ იძაბები… გეგონება კულისებს მიღმა მინდოდა მოხვედრა, მემგონი მთელი ფილმიც მაგისთვის გავაკეთე, რომ გამეგო რა ხდება უკან. ქალისთვის და გოგოსთვის მიუსვლელი ადგილი…

 

Why Not: კვლევის პროცესში რა იყო ყველაზე რთული ნაწილი?

 

სოფო: კვლევა ერთის მხრივ გამიადვილდა, იმიტომ რომ სულ მთლიანად რომ დაშლილიყო პირიმზე, ალბათ ვერც მივხვდებოდი სად უნდა დამეწყო, მაგრამ აქ იმან გამიადვილა საქმე, რომ ეს პატარა პირიმზეები გაჩნდა გარშემო და დავიწყე იმით, რომ ერთ-ერთში ვიქირავე ოთახი და იქიდან დავიწყე ლაპარაკი ხალხთან. ამიტომ ამ ხელოსნებთან ლაპარაკი საკმაოდ გამიადვილდა. ძალიან დიდ ხანს ვაკეთებდი ამ პროექტს, დაახლოებით 5 წელი. ყოველ ჯერზე მივდიოდი, ვახსენებდი თავს… ამ 5 წლის განმავლობაში, სულ ვაკეთებდი გამოფენებს იმ დონეზე,  თუ რა დონეზეცმქონა კვლევა მიყვანილი. პირველივე გამოფენას ეტყობოდა, რომ პრო-„პირიმზე“ იყო და არა პრო-„პირიმზე პლაზა“. ამიტომ ყველაზე მეტად პირიმზის ახალ ადმინისტრაციასთან მისვლა გამიჭირდა, იმიტომ რომ თავიდანვე მქონდა გამოკვეთილი პოზიცია.

 

Why Not: იცოდნენ მათ შენი გამოფენის შესახებ?

 

კი, გამოფენა გავაკეთე და ყველა დავპატიჟე, ხელოსნებიც და ხალხი ვინც ახალ პირიმზეს განაგებს. მერე მივედი მათთან ინტერვიუზე და საკმაოდ რთული იყო ეგ ნაწილი.

 

Why Not: რამე დამალულ განზრახვას არ ხედავდნენ შენს კვლევაში?

 

სოფო: კი, ეგ თავიდანვე. ხელოსნებსაც უნდოდათ ჩემგან უაზრო დაპირებების მოსმენა, რომ ეს რამეს შეცვლის და მე ვუხსნიდი რომ არ ვარ ჟურნალისტი და რომც ვიყო, არამგონია რომ ამან რამე შეცვალოს… სულ ინტრიგას ელოდებიან  და პოლიტიკურ მოტივს ეძებენ და რომ იძახი რომ არ გაქვს მერე კიდევ უფრო ეჭვდებიან… ეს უნდობლობა ყველაზე რთული გადასალახი იყო, ალბათ, ბოლომდე ვერც გადავლახე.

 

ერთი კაცი ძალიან დამეხმარა და ამან დიდი ბიძგი მომცა. ეს იყო კოკი ბერიძე, ხელოსანი, რომელიც თვითონ აგროვებდა არქივს. ყველაფერი შეგროვებული ქონდა, მაგას დავუმეგობრდი და მერე ყველაფერი მომცა, ოღონდ კოკი სანამ ფილმს დავამთავრებდი მანამდე გარდაიცვალა. ინსტალიაციისთვის ჯიხური რომელიც ავაშენე სულ კოკის ნივთებით არის გაწყობილი.

 

ძალიან ცუდი სანახავი იყო ნიჰილიზმი… კეთების პროცესში დავინახე, რომ კოკი ერთადერთი იყო ვინც თავის გამოცდილებას ენდობოდა და ამბობდა, რომ იქ არ გადავიდოდა, რადგან ეს იქნებოდა მიფურთხებულის ალოკვა. დანარჩენები, მაინც ამბობდნენ, რომ ‘აი პირიმზე პლაზაში რომ გადავალთ, მერე ყველაფერი კარგად იქნება…’ და ეს საქართველოს სახესავით იყო, ის რომ საკუთარ გამოცდილებას არ ენდობი და რაღაცის გჯერა, როცა შენთვითონაც იცი, რომ ეს რაღაც ვერ მოხდება.

 

Why Not: სახელოსნოებში გადაღებულ კადრებშ იქ ძალიან ბუნებრივად იქცევა ყველა. კამერა იყო დატოვებული თუ როგორ მიაღწიეთ ამ ბუნებრივობას?

 

სოფო: არა, ძალიან კარგი ოპერატორი ქალი მყავდა. კარგ ოპერატორს ფანტასტიური რაღაცეები შეუძლია; თან იქ არიან, მაგრამ თითქოს არ არიან; კამერის დატოვებით არაფერი არ გამოდის. მაგრამ იმიტომ,  რომ მე ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში იქ დავდიოდი, განსხვავებული ნდობა გააჩინა.

 

იქ დგახარ და შენი იქ დგომით ობიექტური კი არ ხდება მოქმედება, პირიქით, რაღაცეები შენს თვალწინ ხდება ხოლმე. რამდენჯერ გვქონდა ეგ… მაგრამ დაჭერა უნდა.

 

ძალიან ჩართული ვიყავი. გერმანიაში ვცხოვრობდი მაგრამ ჩამოვდიოდი რამოდენიმე თვით და როცა თბილისში ვიყავი სულ პირიმზის ტერიტორიაზე ვტრიალებდი. ძალიან უცნაურია, ახლა ძალიან მიჭირს მაგ უბანში გავლა. ემოციურად იმდენად დავიხარჯე მანდ…

 

მე რომ დავაგვიანე პირიმზის გადაღება, პირიმზე უკვე აღარ იყო, მაგრამ ხელოსნები ჯერ კიდევ იყვნენ. მაშინვე მივხვდი, რომ ეგეც არ უნდა დამეგვიანა და ეს პატარა სახელოსნოებიც მალევე გაქრებოდა. პირიმზის გაქრობით ვიგრძენი, რომ ყველაფერი მალე გაქრებოდა და განცდა, რომ დროის დოკუმენტი კეთდებოდა, ძალიან მქონდა და რაქუჩებიც მაქვს გადაღებული და მართლაც აღარაფერი არ არის.

 

Why Not: რატომ გადაწყვიტე შენი კვლევისთვის სხვადასხვა სახე მიგეცა? პირიმზე ფილმიც არის ინსტალიაციაც წიგნიც…

 

სოფო: მე კინემატოგრაფი არ ვარ, და არ ვაზროვნებ ასე. მაგრამ იმდენი პოლიტიკური და სოციალური თემა იყო ამის გარშემო, რომ მივხვდი მარტო გამოფენა ვერ აიტანდა და ფილმის გაკეთება გადავწყვიტე. პირველი რაც გავაკეთე, იყო ინსტალიაცია, იმიტომ რომ ჩემთვის ყველაზე ახლო ფორმატია. მერე შემომთავაზეს წიგნის გაკეთება და მაშინ რაზეც ვმუშაობდი, ანუ პირიმზეზე, ის გავაკეთე წიგნად. 5 წლის განმავლობაში ვმუშაობდი ამ თემაზე და შესაბამისად რა შემოთავაზებებიც მქონდა ყველაფერი პირიმზეს დავუკავშირე. მერე ჯიხურის გაკეთება მინდოდა კოკის ნივთებით და ასე გავაკეთე შემდეგი ინსტალიაცია.

 

საბჭოთა კავშირსაც ვადარებდი პირიმზის ისტორიას. როცა ეს დიდი ორგანო დაიშალა, რაც თავისთავად უცნაურია რამდენად იყო ორგანულად ერთად… პირიმზეც მაშინ გაკეთდა 1970იან წლებში, როცა ბევრი ხელოსანი იყო და ყველა ერთად შეყარეს ამ შენობაში. შეიძლება არც ეს პროცესი იყო ორგანული. მაგრამ ფაქტია, რომ როცა დაიშალა, წვრილ-წვრილ ნაწილებად დაიშალა და ყველა ერთმანეთში ნაჩხუბარი იყო. არადა ეს ადამიანები თანამესაკუთრეები იყვნენ ამ შენობის, გადაწყვეტილებებს ვერ მიიღებდნენ (ჯამში 49% შეადგენდა მათი წილი), მაგრამ რეალურად ძალიან დიდი ძალა იყო. მაგრამ ერთი მეორეს ვერ იტანდა, მესამე მეოთხეს არ ელაპარაკებოდა… მერე ეთნიკური ამბები ჩაერთო…

ჩემთვის ასევე საინტერესო იყო ამ ახალ პატარა სახელოსნოებს ყველას პირიმზე რომ ერქვა… ეს მომენტი, რომ ყველა იჩემებდა, რომ ის იყო პირიმზე…

 

როცა რაღაც სახლი ინგრევა, არის ხოლმე რომ საერთოდ არ გახსოვს როგორი იყო. პირიმზეს პირიქით მოუვიდა; ყველას ახსოვს… ბრენდი იყო ნამდვილად, ყველას რაღაც ამბავი აქვს პირიმზესთან დაკავშირებული…

 

 

why not: ფილმის ნარატივი რატომ გადაწყვიტე, რომ პირველ პირში ყოფილიყო?

 

სოფო: ეგ მოვიდა მონტაჟის დროს. მონტაჟის შუაში ვიყავით მისული, ვწმინდავდით ინტერვიუებს… რადგან ეს ჩემი პირველი გამოცდილება იყო, ზოგი ინტერვიუ ძალიან გრძელი იყო; მერე იყო ამბები, რომლებიც ჩანაწერის გარეთმომიყვნენ, რაც კამერის წინ არ მოყვნენ. როცა ყველაფერი გავასუფთავეთ განცდა მქონდა, რომ ძალით შეწეპებული იყო ეს ყველაფერი… ის არ იყო, რაც უნდა ყოფილიყო და უცებ მომივიდა იდეა, რომ ეს მთელი ისტორია შენობას მოეყოლა და მაგ შემთხვევაში შევძლებდი ყველაფრის გამოყენებას, ინტერვიუებს, ისე მოსმენილ ამბებს, ტყუილებს, ხუმრობებს… და მერე უკვე ხმები აღარ დაგვჭირდა, უფრო სახეები. ერთი კრიტიკული შეფასება რაც მივიღე ზუსტად ეგ იყო, რომ ამ ხალხს ხმა წავართვი, მაგრამ მემგონი ესე უფრო მეტი მოვყევი ამ ხალხის შესახებაც. თავიდანვე ცნობილი იყო, რომ მე უფრო ამ ხალხისკენ ვიყავი და ობიექტურობის მიზანი არც მქონდა.

 

Why Not: რატომ არის მონაცვლეობა ქალის ხმასა და კაცის ხმას შორის?

 

სოფო: როცა მივხვდი, რომ პირიმზემ უნდა ილაპარაკოს, არასოდეს არ დავეჭვებულვარ ვინ არის პირიმზე… პირიმზე ჩემთვის იყო 50-ს გადაშორებული კაცი, ეს თავიდანვე ვიცოდი. ფილმის პირველი და ბოლო ნაწილი მე არ მეკუთვნის. დასაწყისი არის პირიმზე პლაზას ბროშურის ტექსტი და ბოლო არის ერთ-ერთი ხელოსნის გაკეთებული სლაიდშოუ, რაც ძალიან trashy რაღაც არის და მე ვერ გავაკეთებდი ვერასოდეს მაგას.

 

ამ ბროშურამ მოითხოვა ქალის ხმა. ეს პირიმზე პლაზა თავის თავს თან ყიდის და თან ვერ ყიდის. ეს სივრცე მაინც ასოცირდება სახელოსნოებთან, ამასობაში ვითომ რაღაც რებრენდინგი მოხდა და ‘ა’ კლასის შენობად გადაკეთდა… ეს ‘ა’ კლასიც სასაცილოა… გამოვიდა რომ შენობა შუაშია გაჭედილი და აცდენილი და ეს აცდენა ყველაზე კარგად ქალის და კაცის ხმამ გადმოსცა.

 

Why Not: როგორი გამოხმაურება ქონდა ფილმს? თუ მოაწყვე იქ ჩვენება?

 

სოფო: ხალხი დავპატიჟე პრემიერაზე, ოღონდ ცალ-ცალკე; ჯგუფებად არ მინდოდა, რადგან ერთმანეთში არიან დაპირისპირებულები და ზოგი ჩემთან იყო დაპირისპირებული. მაგრამ არ დაინტერესდნენ. იქ ჩვენება არ მომიწყვია; პირიმზე პლაზაში არ მინდოდა ჩვენება ასეთი ცივი წლის დუშის გადასხმა არ მინდოდა.

 

კოკი აღარ იყო ცოცხალი, მაგრამ კოკის ოჯახი მოვიდა.

 

ეს ნიჰილისტური დამოკიდებულება მანდაც გამოჩნდა. ძალიან საინტერესო მეტაფორა იყო ეგ ჩემთვის; აი ყველა იმედი რომ დაკარგული აქვთ და თავისივე სარდაფს რომ ქირაობენ, ძველი ადმინისტრაციის ქალისგან ვინც ეს შენობა გააკოტრა, და შიგნით იმაზე რომ იბრძვიან ვის ექნება პირველი მაგიდა და ვის მეორე… წვრილ-წვრილ ბრძოლებზე ვიხარჯებით ალბათ მთელი საქართველო და ეს გადაღების დროს ძალიან ჩანდა.

 

 

Why Not: როგორ ფიქრობ ამოწურე პირიმზის თემა, თუ კიდევ ფიქრობ რომ რამე გაგრძელება ექნება შენს შემოქმედებაში?

 

ერთადერთი რაც არ ამომდის თავიდან არის, რომ მონუმენტი უნდა არსებობდეს უცნობი ხელოსნისთვის მაგ ტერიტორიაზე. როგორი ფორმა შეიძლება მოიფიქრო ეგ საინტერესოა.

 

საერთოდ თავიდან ფილმის გაკეთება არ მინდოდა, მინდოდა ონლაინ პლათფორმის გაკეთება, სადაც პატარ-პატარა დოკუმენტური ფილმები იქნებოდა და გვინდოდა ამ ვებსაიტზე შესაძლებელი ყოფილიყო შეკეთების სერვისების შეკვეთა. მაგრამ მივხვდი, რომ მაგას იმხელა რესურსი სჭირდება, რომ მე მაგის გაკეთება არ შემეძლო.

 

ძალიან დიდი ხანი ვიყავი ანთებული ამ თემის გარშემო, მაგრამ ახლა უკვე ვიცი, რომ დასრულდა. მაგრამ მონუმენტი ძალიან საინტერესო იქნებოდა…