შალვა ნიკვაშვილი
ინტერვიუ

-მაინტერესებს, როგორ გადაწყვიტე რას აჩვენებდი შენს პირველ სოლო შოუზე საქართველოში? ეს უბრალოდ ის სერიებია („თამადა“, „შიში“), რომელზეც ბოლო პერიოდში მუშაობ, თუ რაღაც გზავნილია სამშობლოსთვის?

-ორივეა; რაზეც ვმუშაობდი ბოლო ორი წელი, მაგრამ ამვდროეულად - გზავნილია. ორივე ნამუშევარი, პირველად ევროპაში ვაჩვენე - გერმანიაში, საფრანგეთში და ბელგიაში. ვხედავდი, შუშის ცივ თვალებს, ვაკვირდებოდი ადამიანებს, რომლებიც ვერაფერს გრძნობდნენ. ერთადერთ კომენტარს, რასაც აკეთებდნენ იყო, რომ თავს არ გრძნობდნენ კომფორტულად. მართალია, ყველას, ყველა ქვეყანაში, სხვადასხვა გასაჭირი აქვს გამოვლილი, მაგრამ ის, რაც საქართველოში არის და განსაკუთრებით, რაც 90-იან წლებში იყო, ის, რაც პირადად მე გამოვიარე, არ აქვთ ევროპაში გამოცდილი. აქედან გამომდინარე, ყოველთვის მაღიზიანებდა ამ ადამიანების რეაქციები ორივე ნამუშევარზე.

როცა შემომთავაზეთ გამოფენის გაკეთება, პირველი, რაც თავში მომივიდა იყო ეს ორი ნამუშევარი; დარწმუნებული ვიყავი, ძალიან ბევრი ადამიანი იგრძნობდა იმას, რაც მე ამ ნამუშევრებში ჩავდე.  ზოგი შეიძლება არ  მეთანხმებოდეს, რადგან ყველას განსხვავებული პერსონალური გამოცდილებები აქვს ყველაფერთან დაკავშირებით. ზუსტად ამას ვცდლობ ჩემი ნამუშევრებით, რომ გავაჩინო ემოცია, იქნება დადებითი თუ უარყოფითი, ჩემთვის ამას მნიშვნელობა არ აქვს. ამიტომ გამოვაგზავნე ჩემი ნაწილი იქ, სადაც არ ვყოფილვარ ბოლო 9 წელია და მინდოდა, რომ ზუსტად ეს ემოცია გამომეგზავნა.

 

-წარმოდგენილი ნამუშევრები შეიძლება პროვოკაციულად ჩაითვალოს; არის სიშიშვლე, გენიტალიები, ქსოვილისა და ხელოვნური თმის მეშვეობით შექმნილი ჰიპერტროფირებული ფორმები.

-ძალიან რთულია ხელოვნებაში გამოყენო ადამიანის სხეული და სექსუალურობა, იქედან გამომდინე, რომ არ არის მარტივი იპოვო ბალანსი და არ წახვიდე პირდაპირი, იაფფასიანი გზით, რომელიც პორნოგრაფიასთან გაახლოვებს. არიან ხელოვანები, ვინც მარტო შოკის ფაქტორზე მუშაობენ. მე კი, ყოველთვის, როდესაც ვცდილობ გამოვხატო ჩემი ემოცია, ეს იქნება ფოტოს, ქანდაკების, თუ ვიდეოს მეშვეობით, სადაც სხეულის ორგანოები ხდება შესამჩნევი, ყოველთვის ვფიქრობ იმაზე, თუ ემოციურად რასთან დაკავშირებას, რის თქმას ვცდილობ.

„თამადა“-ში გენიტალიები თითქოს პირდაპირ სახეში გხვდება, ძალიან პირდაპირია. ეს ყველაფერი უკავშირდება კულტურას, ჩვენს ტრადიციებს და იმ სექსისტურ დამოკიდებულებებს, რომლებიც საუკუნეებია ჩვენთან არსებობს. მხოლოდ თამადის ტრადიციაზე არ არის ეს ნამუშევარი, სხვა ელემენტებიც ქართული ტრადიციული კულტურიდან, მაგალითად ჩიხტიკოპი, ერთგვარ „სამაიად“ გადავაქციე და ერთიანი რეფლექსია გავაკეთე ტრადიციულ კულტურაზე.

თამადაზე მუშაობა როდესაც დავიწყე, მომისმენია ეგეთი რეაქციაც ქართველისგან, რომ ბოლომდე ნეგატიურად არ უნდა მეჩვენებინა ჩვენი ტრადიციები, რაღაცა ლამაზიც ხომ არისო?! მაგრამ ჩემი მიზანი ეგ არ არის, მე მინდა ის ვაჩვენო, რასაც მე ვგრძნობ. ამ ტრადიციებში მე ვხედავ დისკრიმინაციას, ფაშიზმს, სექსიზმს, ჰომოფობიას... ყველაფერს, რისი წინააღმდეგიც ვარ. ჩემთვის არ აქვს მნიშვნელობა თამადა, როგორ ლექს იტყვის, ან როგორ წაიცეკვებს და ღვინით როგორ დათვრება.

„თამადის“ პერფორმანსი პირველად ბერლინში მქონდა, შემდეგ მიმიწვიეს Antwerp Art Weekend-ზე, სადაც მქონდა სიყვარულის სადღეგრძელოს მომენტი და მასთან ერთად წავიკითხე ერთი უცნობი ადამიანის ლექსი. ვახუშტი კოტეტიშვილის მიერ შეგროვებული ლექსებიდან ერთ-ერთი, რომელშიც ვხედავ ყველაზე დიდ გულწრფელობას, სიბინძურეს და იმ რეალობას, რომლითაც გული მოვიფხანე:

„ენაცვლოს ჩემი ძუძუნი

   მწყემსი, გარაის ყლესაო 


        აეგრე ხვრიტამს მუტელსა,   

როგორც ბურაო ხესაო.

 მეხი კი ჩამოვათხლიშე

  ინტელიგენტის ყლესაო,

მიადებს, მეებრიცება,

      თან მიაშველებს ხელსაო,

            ბოლოს ბოდიშსაც მაიხდის.   

     -ლექცია მქონდა დღესაო.“

სასაცილოა, ის ფაქტი რომ რამდენს ამბობს ეს ერთი ქართული შაირი, მაგრამ რომ ჩავუღრმავდები და დავფიქრდი სადღაც ნეგატივში გადადის. ეს არის ქართველების პრობლემაც ჩემი აზრით, რომ ბოლომდე სერიოზულად ვერაფერს აღვიქვამთ.

ჩემთვის „თამადა“ არის გამოსამშვიდობებელი ნამუშევარი, ამით მე დავემშვიდობე ცხოვრების ამ პერიოდს.

„შიშში“ კი,  ქსოვილისგან გაკეთებული განიტალიებია, ქსოვილის პენისიც არის, რომელიც გამოკვანძულია, სექსუალობის იმპოტენციაა უფრო.

-ნამუშევრებს თითქოს ქვეთავებად ყოფ და ასათაურებ -„შიში“, „თამადა“... ყველა არასასიამოვნო გრძნობებს ეხება, აქვს ამას შენთვის თერაპიული დატვირთვა?

-ვერ გეტყვი, რომ ამ გრძნობებს ბოლომდე ვამარცხებ. ვერასოდეს დავამარცხებ ბოლომდე. მე ჩემი აზრი გამოვხატე ჩემი ნამუშევრებით და იქნებ ვიღაცას დავანახო რაღაც სხვანაირად. პატარა შალვას, რომელზეც ხშირად ვფიქრობ, იმ მოგონებებზე და გამოცდილებებზე, რაც ჩემი ინსპირაციის გუდა-ნაბადია... იქნებ ვიღაცისთვის ჩემი შემოქმედება მათთვის სტიმული იყოს, რომ თავისი პროტესტიხ გამოხატონ. როცა მწერენ, რომ ვიღაცისთვის ინსპირაცია გავხდი, მოტივაცია მივეცი და მის ცხოვრებაში რაღაც შევცვალე, ეს სიტყვები ჩემთვის ძალიან ბევრს ნიშნავს, იმიტომ რომ მე თვითონ ვიცი, რა არის ეს შეგრძნება.

 

-ერთი თემის გარშემო რამოდენიმე ნამუშევარს აკეთებ, სხვადასხვა მედიუმში მუშაობ ხშირად, როგორც ეს გამოფენაზეა წარმოდგენილი; ესეთი მრავალფეროვნება როგორ მოდის შენთან, რა პროცესია?

-ჩემი მუშაობის პროცესი რომ ვინმემ გადაიღოს, ვერაფერს გაიგებს, იმიტომ, რომ მე თვითონაც ვერაფერს ვხვდები. არ ვიცი ხოლმე რისკენ მივდივარ, მაგრამ შემიძლია 5, 6 რაღაცაზე ვიმუშაო ერთდროულად; მუდმივად ასეა, ვცილობ ერთროულად ვაკეთო რაღაცეები და არ დავუთმო დრო ერთი კვირა ერთს, მეორე კვირა მეორეს, არამედ ვაკეთო ყოველდღიურად და პარალელურად. ისევ და ისევ იმიტომ, რომ არ მომბეზრდეს საქმე რომელსაც ვაკეთებ და მივიღო სიამოვნება. მაგრამ, ეს პროცესში მოვიდა და ასეთი არ დავბადებულვარ.

მაქვს უამრავი რვეული, სადაც ვინიშნავ იდეებს და ვაკეთებ ჩანახატებს. ჩემთვის ყოველდღიური მუშაობა არის აუცილებლობა და ამის გარეშე წარმოუდგენელია. ვცდილობ კომბინაცია გავუკეთო ყველაფერს და ერთმანეთს ჰარმონიულად დავუკავშირო. არ შემიძლია აკადემიურად მივუდგე ჩემს ნამუშევრებს, ან ჩემს ცხოვრებას. თემა სრულდება, ნამუშევარი სრულდება. შესაძლოა თემა ამოტივტივდეს და გაგრძელდეს ეტაპობრივად, მაგრამ როდესაც ვგრძნობ, რომ თემა ამოვწურე, აღარ ვუბრუნდები.

ჩემთვის ჩემი ნამუშევრების ორგანულობა ძალიან მნიშვნელოვანია, როგორც ადამიანს, ისე მინდა ჩემს ნამუშევრებსაც ჰქონდეთ სიცოცხლე, ზოგს უფრო ხანგძლივი, ზოგს ნაკლებად. თუ გაუძლებს დროს  და რაღაცნაირად გადარჩება ნამუშევარი კი, მაგრამ თუ ვერ გადარჩება ეგეც ჩვეულებრივი ცხოვრების მომენტია. ნამუშევრებს მე მართლა ისე ვუდგები, როგორც ცოცხალ არსებებს.

ამიტომ გამიჭირდა თბილისში სამხატვრო აკადემიაში და მერე ანტვერპენის აკადემიაშიც, რომ ჩავაბარე და მესმოდა როგორი სიხისტით უდგებოდნენ პროფესორები ახალგაზრდა სტუდენტებს... რა წესებით, კანონებით, დამოკიდებულებებით და მივხვდი, რომ არანაირი განსხვავება არ  არსებობს  ქარხანასა და სამხატვრო სკოლებს შორის.

ზოგადად, არ უნდა არსებობდეს აკადემიური სწავლა არტისტებისთვის. უნდა იყოს გალერეები, მუზეუმები, გამოდიოდეს საინტერესო წიგნები, მეტი ბიოგრაფიული ფილმები... მე ეგრე ვისწავლე ძალიან  ბევრი რაღაც, დაკვირვებით, კითხვით. ბიოგრაფიებზე ვგიჟდები, სანამ რომელიმე ნამუშევარზე გავგიჟდები, ჯერ უნდა წავიკითხო ხელოვანის ბიოგრაფია და ბოლომდე გამოვიკვლიო ეს ადამინი.

ბევრი ფიქრობს, რომ რადგან არტისტი და ხელოვანი ხარ, დისციპლინა არ მოგეთხოვება, რაც არასწორი მიდგომაა. მე თუ მაქვს დაგეგმილი, რომ დღეს უნდა ვიმუშაო ქანდაკებაზე, იმას ვერანაირად შევცვლი, რაც არ უნდა მოხდეს. ახლო ადამიანებსაც კი უთქვამთ you’re just lucky (შენ უბრალოდ გაგიმართლა), რაზეც ძალიან ვბრაზდები! არანაირად არ ვარ იღბლიანი, უბრალოდ ყოველდღიურად და დაუღალავად ვმუშაობ, სულ ვმუშაობ და ბოლომდე ვიხარჯები. ყველა ადამინისგან კრიტიკას არ ვღებულობ, მივიღებ მაშინ, როცა ეს კრიტიკა მოდის გულწრფელობიდან და საკუთარი გამოცდილებიდან.

-როგორ იპოვე შენში ეს ძლიერი ემოციური მხარე? როგორ გაიკვლიე ეს გზა და იპოვე სითამამე და გულწრფელობა?

 

-როდესაც ევროპაში გადმოვედი მარტო საცხოვრებლად: ვთვლი რომ მარტოობა ყველა არტისტმა უნდა გამოცადოს. დღემდე მარტო ვარ, არ აქვს მნიშვნელობა, ვინც არ უნდა იყოს ჩემ გვერდით და რამდენ ადამიანთან ერთად არ უნდა ვიყო, მე მაინც მარტო ვარ. აზრი არ აქვს იფიქრო იმაზე ვინ რას გეტყვის, ვინ რას იფიქრებს და ვინ რას დაგიძახებს... ამ ყველაფერს სჭირდება მარტოობა და განვითარება. უბრალოდ, შენ თავს უნდა მოუსმინო და კითხო შენ რა გინდა. თავს უნდა მისცე თავისუფლება არამარტო ხელოვნებაში, არამედ ცხოვრებაშიც და მისცე უფლება ბოლომდე გამოხატო, რაც შენ გინდა... ვინმეს მოეწონება თუ არა, არ უნდა ქონდეს მნიშვნელობა. პრობლემაც ეგ არის, რომ ადამიანები არ აძლევენ თავს ამ თავისუფლებას, იქიდან გამომდინარე, რომ არ რჩებიან მარტო და არიან ერთმანეთზე მიკედლებული.

-უნდა იყოს თუ არა კარგი ხელოვანი, კარგი ადამიანი?

-არა, რატომ?!  ასევე, რა არის კარგი ადამიანი, ანუ საზოგადოებისთვის კარგი?! ესე იგი უნდა იყო პირფერი, არაგულწრფელი და მერე ხარ მიღებული. ყველაზე დიდი ბედნიერება არის, ის როცა შენ, ვინც არ უნდა იყო, ცხოვრების ბოლოს იცი, რომ იყავი გულწრფელი. ბევრჯერ მოვიტეხე ცხვირი გულწრფელობის გამო, მაგრამ ზუსტად ამ გულწრფელობას მოაქვს თავდაჯერებულობა. ეგეთი ვარ: ფეთქებადი, პირდაპირი, ხშირად გამოვდივარ წყობიდან, ბოდიშს არ მოვიხდი ცუდი სიტყვების გამოყენებისთვის...

-პერფორმანსების კეთება როდის დაიწყე და რატომ?

-პერფორმანსების კეთება დავიწყე მას შემდეგ, რაც დამიკავშირდნენ Slavs and Tatars და შემომთავაზეს „თამადაზე“ მუშაობა. ეს იყო პირველი საჯარო პერფორმანსი, მაგრამ ისე მე ყოველდღე პერფორმანსში ვცხოვრობ.

პერფორმანსზე მუშობა არის ძალიან საინტერესო იმიტომ, რომ ამ პერიოდში მე მხოლოდ ნამუშევარზე არ ვფიქრობ, ვფიქრობ ემოციაზე. რადგან ის, რაც გავაკეთე ყველაფერი უკავშირდება მაქსიმალურად კომუნიკაციას მაყურებელთან. ამ დროს მაყურებელი არ დგას და მაკვირდება, ის ხდება პერფორმანსის ნაწილი. მომწონს რა ემოციებს ვაღვიძებ და ის ადრენალინი, რასაც ამ დროს ვგრძნობ სექსუალურ აღგზნებას გავს. პერფორმანსის დროს პერფორმერი ხდები ხელოვნების ნიმუში და ამავდროულად ხელოვნების საგანი ცოცხლდება, რეალურად პერფორმანსის ყველაზე ძლიერი ნაწილიც ეგ არის.                                                     

6-ჯერ მქონდა ორი განსხვავებული პერფორმანსი და ყოველი პერფორმანსის წინ ვანადგურებ ჩემ თავს; თითქოს ჩემი ვარჯიში გახდა, მაქსიმალურად ვპრესავ ვუკეთებ საკუთარ თავს და უკვე პერფორმანსის დროს, ნიღაბს რომ გავიკეთებ, ბოლომდე შევდივარ როლში, რაზეც ვიმუშავე. ჩემი პერფორმანსების 20% არის დაგეგმილი, 80% არის იმპროვიზაცია ადგილზე. შვედეთში პრემიერაზე, გრანდიოზული რაღაცები მოვახდინე, იმიტომ რომ ზუსტად დავიჭირე ის ემოციები, რაც იქ ხდებოდა. ადამიანები გავაშიშვლე, ვამღერე, ვაცეკვე... არაფერი, რაც იქ მოხდა, არ იყო დაგეგმილი. ემოციას ვგრძნობ იმ მომენტში, და შეიძლება, ეს ჩემი ფანტაზიაა, მაგრამ არანაირი ლიმიტი არ მაქვს პერფორმანსის დროს.

-პერფორმარტიულობა, რომელიც სულ იგრძნობა შენ ნამუშევრებში თან მოდასთან რაღაცნაირად საკმაოდ ახლოს და გადაჯაჭვულია. ხელოვნებაში შენი შესავალიც მოდა იყო. შენს ფოტო სერიებში არის კავშირი მოდასთან, არა?

-მოდის დიზაინზე ჩავაბარე ჯიბრით, მაინც გავაკეთე ის, რაც ამიკრძალეს და ამიტომაც ჩავაბარე. მოდაზე მეტად კავშირი გემოვნებასთან მაქვს, ტანსაცმელთან კი არა, ქსოვილთან მაქვს ურთიერთობა. გემოვნება არის ჩემთვის მნიშვნელოვანი და არა მოდა ან ტრენდი. ვაკვირდები ქუჩაში ფერებს, არ განვსჯი იმის მიხედვით აცვიათ თუ არა  დიზაინერის ტანსაცმელი, ვაკვირდები ესთეტიკას და ხშირად ზუსტად ამიტომ ადამიანები ვერ ხვდებიან დამაკავშირონ თუ არა მოდასთან. იდენტობა, რომელიც ჩემი შემოქმედების მთავარი საკვლევი თემაა, ძალიან უკავშირდება ქსოვილს და ტანსაცმელს, ფაქტიურად ქანდაკებაა, ამის იქით ცალკე აღებული მოდის ინდუსტრია მეზიზღება.

ჩემს ფოტოებს არანაირად არ ვაკავშირებ მოდის ინდუსტრიასთან. არანაირი განათლება არ მაქვს ფოტოგრაფიაში, რასაც ვაკეთებ ყველაფერს ინტუიციით. ფოტოგრაფია არის ჩემთვის პერფორმანსის ნაწილი და გამოყენებული ტანსაცმელი არის უბრალოდ ჩემი ესთეტიკის თარგმანი. ფოტოები უფრო არარსებული პერფორმანსის დოკუმენტაციაა, ამიტომ მოდასთან ვერ დავაკავშირებ საკუთარ თავს.

-რჩევის სახით რას გაუზიარებდი ახალგაზრდა ხელოვანებს?

-არ დაამთავროთ არტ სკოლები, ჩააბარეთ თუ გაქვთ სურვილი, ნახეთ, მაგრამ არ დაამთავროთ, იმიტომ, რომ გაქრებით. არავის არ მოუსმინოთ, ძალიან ხშირად საკუთარ თავსაც არ მოუსმინოთ, იმიტომ რომ ხშირად შენ თავშიც სხვების აზრები ტრიალებს. არ შეგეშინდეს და გააკეთე ის, რაც გინდა. არასოდეს გჭერია კამერა ხელში? თუ გინდა ფოტოს გადაღება, გადაიღე. ყველაზე საინტერესო ნამუშევარი გამოდის მაშინ როდესაც არაფრის აზრზე არ ხარ და აკეთებ შენი ინტუიციით, შენი შეხედულებით. ცხვირი უნდა გაიტეხო მილიონჯერ. უნდა დავარდე ბევრჯერ, იმიტომ რომ მაგის გარეშე ვერაფერს გააკეთებ. ცუდი რაღაცის გამოვლა ზუსტად მაგას გაძლევს რომ წამოდგები, მერე ისევ დაეცემი და ეს არასოდეს გაჩერდება. არც მე ვარ ჩამოყალიბებული არტისტი და არც არავინ ყოფილა. არ ვცოცხლობთ ჩვენ იმდენ ხანს, რომ ამის მატერიალიზება მოხდეს, ძალიან პატარა დროში გვიწევს ყველაფრის ჩატევა. ზუსტად ამის თქმა მინდა ახალგაზრდა არტისტებისთვის, რომ ნუ დაკარგავთ ამ პატარა დროს იმაში, რომ პატარა კაფეში იყოთ, მოწიოთ სიგარეტი და საკუთარ თავს არტისტი ეძახოთ, მაშინ როცა საქმე ყველგან არის უამრავი...ნუ დაკარგავ დროს. ჩემი ცხოვრების გზაზე ბევრი ადამიანი იყო, ვინც ზურგი შემაქცია... ერთადერთი რაც სტიმულს მაძლევს არის ჩემი ცხოვრება და ჩემი საქმე, როგორც არტისტი შეიძლება გყავდეს ცოლი, ქმარი, შეყვარებული, მაგრამ არავინ არ უნდა არსებობდეს შენი საქმის გარდა. შეგიძლია გყავდეს ადამიანები შენს გარშემო, მაგრამ თუ ბოლომდე არ იქნები შენ საქმეში, ვერ ისიმოვნებ.